Op deze pagina
Paaltjes op fietspad: keihard bewijs voor bestuurlijk onbenul
Ten Geleide
Over dit onderwerp schreef ik een pagina in 2014 (voor baluw.nl)
Deze flink verbeterde versie verschijnt ter gelegenheid van de Paaltjescheckdag 19-9-26.
Al die tijd is er geen wezenlijke omslag in het handelen van de ambtenaren gekomen; het probleem is nog actueel.
Overal staan paaltjes op fietspaden om misbruik door automobilisten tegen te gaan.
Maar het middel is veel erger dan de kwaal en bijna niemand merkt dit op:
ze zijn hinderlijk en gevaarlijk voor fietsers
Ja: dagelijks fietsen miljoenen mensen langs de honderdduizend > paaltjes in Nederland, zonder enige schade. Daarom staan we er niet bij stil, behalve als het rond een paaltje druk is natuurlijk. Maar wie kan uitsluiten dat hij ooit een tel verkeerd kijkt bij de nadering van zo’n wit-rood obstakel ? Of dat iets de paal even aan het zicht onttrekt ? Stel je toch maar voor hoe onaangenaam zo’n botsing zou zijn.
Nog een nadeel: paaltjes maken fietspaden (en soms straten) onbereikbaar voor allerlei noodzakelijk verkeer en mensen met een aangepaste fiets.
> 100-duizend is een redelijke schatting: vijfhonderd per gemeente. Dit plaatje geeft alleen de foute palen weer, in een deel van Amsterdam (link in volgende tekst) 
Actueel: de Paaltjes-checkdag
Op 19 september -en de week erna- kan iedereen
- a) nagaan of de -foute- paaltjes er nog staan die al zijn gemeld -zie afbeelding (!)
- b) foute paaltjes toevoegen
- c) meedoen aan de fotowedstrijd: spot het gevaarlijkste paaltje.
De slachtoffers
Uit het SWOV-rapport Gewonde fietsers in het ziekenhuis (2008):
() de stijging van het aantal in het ziekenhuis opgenomen fietsers als gevolg van nmvt-ongevallen geeft reden tot zorg. Het gaat immers om de grootste afzonderlijke groep ziekenhuisopnamen, in 2005 opgelopen tot ongeveer 6.700 personen, ofwel ruim 40% van alle ziekenhuisopnamen [vanwege het wegverkeer].
Nmvt = niet-motorvoertuig: eenzijdige ongevallen (vallen of botsing met object) plus botsingen tussen fietsers en met voetgangers.
In het huidige decennium is het erger geworden; de SWOV meldt (1e balkje)
In 2020 was 68% van de [] door het ziekenhuis geregistreerde ernstig verkeersgewonden een fietser []. Het merendeel (83%) [] bij een [nmvt]ongeval zonder betrokkenheid van een motorvoertuig; dit zijn fietsers die vallen, of die botsen met een obstakel (bijvoorbeeld een paaltje) of een andere fietser of voetganger.
Nota bene: in 2005 alle ziekenhuisopnamen en in 2020 de ernstige (verkeers)gewonden.
In 2024 raakte 63% (4900) van de ernstig verkeersgewonden gewond als gevolg van een verkeersongeval zonder betrokkenheid van een gemotoriseerd voertuig [dit zijn voetgangers en fietsers]. Onder de [] fietsers was dit 83% *.
In 2024 was 71% (5300 van de 7800) van de [] ernstig verkeersgewonden een fietser.
Dus 4400 fietsers raakten ernstig gewond bij een nmvt-ongeval. En ‘tig-duizend licht gewond.
Het aandeel van paaltjes is onbekend. Het was 2 procent bij wielrenners bij de SEH: een zeer kleine populatie.
Ik schat dat meer dan 88 fietsers per jaar door die paaltjes ernstig gewond raken.
Fietsberaad in 2022:
Exacte cijfers zijn er niet maar algemeen bekend is dat paaltjes-ongevallen bijdragen aan het hoge aandeel eenzijdige fietsongevallen.
* 83 procent dat zijn er 6450, iets minder dan de 6700 in 2005; maar denk aan de gebrekkige registratie en de herziene definitie.
Wat deed de overheid ?
SWOV, CROW, RIVM et al. zoeken niet goed naar de oorzaken en negeren de invloed van paaltjes en fietspaden (lees verder.
Het RIVM kwam destijds niet verder dan “We veronderstellen dat omgevingsfactoren als kwaliteit van het wegdek en paaltjes ook invloed hebben op tweewielers, maar de gevonden informatie is niet specifiek hierop toegesneden.”
De SWOV noemt paaltjes niet in de factsheet Infrastructuur voor voetgangers en fietsers (2020) en heel beperkt in de factsheets over fietsers.
In 2022 begon Fietsberaad er weer over, vanwege een onderzoek.
Tien jaar geleden publiceerde CROW-Fietsberaad de eerste versie van een ‘Keuzeschema sanering palen op fietspaden.’ In de jaren daarop volgde nog de nodige publicaties, onderzoeken en een webtool over hoe om te gaan met dit fenomeen. In een aantal gemeente leidde dat tot het ruimen van onnodige fietspaaltjes en het aanbrengen van de veiligheidsvoorzieningen bij wel noodzakelijke paaltjes.
Maar we zijn er nog lang niet, zo valt af te leiden uit de twee rapporten die Eline de Geus, student aan Hogeschool Utrecht hierover opstelde.
Een steekproef in drie gemeenten (Alkmaar, Schagen en Heerhugowaard) leert bijvoorbeeld dat geen van onderzochte paaltjes (3×20, op hoofdfietsroutes) aan alle eisen voldeed. []
Waarom gaan wegbeheerders zo slordig om met fietspaaltjes? Eline de Geus noemt een paar mogelijk oorzaken. In bestaande situaties komt het bijvoorbeeld regelmatig voor dat de wegbeheerder (buitendienst) op basis van klachten of naar eigen inzicht, zonder verder overleg, een paaltje plaatst [precies mijn vermoeden].
Een afweging waarin de wenselijkheid van het paaltje wordt getoetst, blijft dan achterwege. Of paaltjes worden geplaatst op basis van politieke toezeggingen, bijvoorbeeld van een wethouder, zonder dat de verkeerskundige noodzaak is aangetoond.
En veel gemeenten blijken nauwelijks of geen beeld te hebben van de paaltjes binnen haar grondgebied.
Waarom staan ze er ?
De palen zijn het gevolg van de keuze van bestuurlijk Nederland tegen de auto en voor de fiets. Veel routes werden gesloten voor autoverkeer, bij nieuwe wijken gaan fietspaden rechtstreeks naar het centrum en moeten de auto’s omrijden. In het Keuzeschema (2014) zegt het CROW ism Fietsberaad:
Met een eenvoudige maatregel kan een gemeente bijvoorbeeld de verkeerscirculatie drastisch veranderen en daarmee de veiligheid en leefbaarheid van een complete woonwijk vergroten.
Klinkt goed, maar elk bewijs ontbreekt. Bestuurlijk Nederland vertrouwt op de onderbuik: als je het autoverkeer afknijpt gaat de leefbaarheid erop vooruit.
Ze negeren dat deze discriminatie leidt tot omrijden en meer emissies, tijdverlies en ergernis, naast de gevaarzetting voor de voorgetrokken groep.
Als het wegenstelsel open en logisch is voor motorvoertuigen dan is er geen reden voor sluipverkeer en zijn paaltjes overbodig.
Keuze voor fiets > korte route voor fiets + lange voor auto > sluipverkeer > paaltjes op fietspaden > gewonde fietsers
Advies voor wegbeheerders
Ga voor Gelijkheid, stop discriminatie: laat ons alle wegen delen. Palen weg, en betonblokken ook.
Toch liever obstakels voor fietsverkeer ?
- Weeg altijd de klacht van een bewoner af (of die ene bestelwagen op het fietspad) tegen alle nadelen van paaltjes
- Alle palen buigzaam en heel zichtbaar ook in het donker
- Houd het wegdek vlak en stroef zodat fietsers vooruit kunnen kijken
- Wie plaatst betaalt: wees gul met schadevergoedingen en zet een QRcode op elke paal.
- Ribbelmarkering is vrij nutteloos want als je het voelt is het te laat Een lange witte streep is wel goed.
Waar staan ze ? En welke waren overbodig
Flitsers worden gemeld op de radio, maar paaltjes niet. Niemand raakt gewond door een flitser …. (behalve een enkele motorrijder)
In Leiden staan ruim zevenhonderd paaltjes op fietspaden. De stad heeft het afgelopen jaar driehonderd situaties in de buitenwijken beoordeeld, en daarop tweehonderd palen verwijderd omdat ze overbodig waren of onveilige situaties opleverden. [maart 2016]
In Harderwijk staan maar liefst duizend paaltjes op de paden. Volgens een onderzoek blijkt een kwart geen directe functie te hebben en heeft hooguit een kwart van de obstakels een rechtvaardiging.
Amsterdam en Utrecht geven onopgemerkt achtduizend fouten toe. Trouw 25-4-2015: Weg met al die paaltjes, klinkt het in menige stad.
Met een foto van de palen op de Veemkade [in Amsterdam, na een dodelijk ongeval in mei 2013; ik heb dit onderzocht voor baluw.nl, nog niet online].
- Jaarlijks komen vijftig fietsers om het leven door een enkelvoudig ongeval
- Utrecht heeft de afgelopen jaren 3750 fietspaaltjes verwijderd, Amsterdam haalde 2124 van de 6041 paaltjes weg en paste er 1959 aan.
- “Het waren er bizar veel” zegt een medewerker van de gemeente Houten.
Amsterdam toont zich ook hier vastberaden en laat veel palen staan, ook onderaan bruggen en op drukke punten. De gevaarlijkste zijn wel voorzien van een knipperlicht.
Op het fietspad over het Max Euweplein kom je drie (3!) rijen palen tegen.
[Het voorgaande betreft 2014-16. Het bestuur heeft sindsdien de binnenstad nog slechter bereikbaar gemaakt door wegen af te sluiten voor autoverkeer, middels paaltjes op de rijbaan. En sommige palen zijn buigzaam.
Bij het Euweplein: een indrukwekkende rij met kijk-mij-eens palen, zonder ouderwetse rood-witte kleur, met lichten die je overdag niet opmerkt en nog steeds: onderaan een brug, op een drukke plek -foto 2025 ]
Houten: Betonblokken
Houten was Fietsstad in 2008 en wordt gezien als toonbeeld van fietsvriendelijk beleid en inrichting. Overal zijn fietsroutes (vooral tussen woonwijk en centrum), terwijl voor het autoverkeer minder routes ter beschikking staan. Auto’s moeten omrijden via ringwegen. Daarom stonden op 300 locaties paaltjes, veel daarvan neerklapbaar. Om de een af andere reden moesten de liggende palen beschermd worden, met betonblokken.
De plaatselijke afdeling van de Fietsersbond signaleerde al in 2008 dat die paaltjes en blokken niet zonder gevaar zijn. Johan Jol van de Fietsersbond maakte dat van nabij mee, toen zijn zus tegen zo’n paaltje smakte en haar elleboog brak. ‘Daarmee was ze zes maanden lang invalide. Het ongeval is niet gemeld en dus niet in de ongevallenregistratie terechtgekomen’. (Fietsverkeer najaar 2014)
In een kleine, lokale enquete door de afdeling (2012) vond driekwart van de ondervraagden de fietspaden door de obstakels onveilig, en meldde een kwart [een derde volgens Trouw] wel eens een ongeluk te hebben gehad door een obstakel of daarvan getuige te zijn geweest. Vooral de betonblokken eisten slachtoffers. Eind 2013 werden op 140 locaties de palen en blokken opgeruimd.
Ik ging lezen wat de gemeente hierover publiceerde. Houten.nl, pagina Veilig verkeer : niets over paaltjes. Pagina over fietsen: “Fietsen is leuk en gezond! De uitstekende infrastructuur van Houten voor fietsers leent zich prima om een leuk tochtje te maken.”
In het Verkeersveiligheidsplan Houten 2011 – 2015 komen geen paaltjes voor. Volgens deze nota waren er in 2005-2009 maar 58 gewonde fietsers (alle oorzaken) of 1 per maand. Dat valt niet te rijmen met de genoemde enquete. Houten heeft bijna vijftigduizend inwoners.
Anno 2026 staan er nog veel foute palen >
Verhalen achter de cijfers
In Fietsverkeer van najaar 2014 staat het dossier fietspalen. Vijftien pagina’s met onder meer onderzoek naar de zichtbaarheid, welke ribbels waarschuwen het best, “Geef fietsers de ruimte bij fietspalen” (sic).
Helaas blijft het inzicht ontbreken dat het au fond idioot is om dergelijke obstakels op fietsroutes te plaatsen.
Het beste vond ik de Verhalen achter de cijfers, waarin slachtoffers hun verhaal doen.
Ik vroeg me af of degenen die erover gaan er wel eens tegenaan rijden. En wat ze dan denken. Hier is een geval.
Jaap Lodders (51, VVD) had als gedeputeerde van Flevoland net opdracht gegeven de kwaliteit van fietspaden te inventariseren. Hij reed tegen een paal, sloeg over de kop en brak z’n bekken.
FV Veel mensen die tegen een paaltje botsen zijn kwaad en vragen zich af waarom de gemeente een paaltje op de weg zet. Had u die reactie ook ?
‘Ik ben vooral boos geweest op mijzelf. Je weet dat er paaltjes zijn en je weet dat die dingen op het fietspad kunnen staan, ik had beter moeten uitkijken.’
FV U was niet boos op de wegbeheerder [Flevo-landschap] ?
‘Nee, ik vind ook als het over verkeersveiligheid gaat dat je zelf een eigen verantwoordelijkheid hebt. We hadden hier onlangs een avond over afleiding in het verkeer, toen heb ik dat ook naar voren gebracht. Je moet ook zelf goed uitkijken en opletten.’
IBOP; Dit is een eenzijdige opvatting, die je vaak hoort van bestuurders. Ja weggebruikers moeten opletten maar wegbeheerders moeten zorgen voor goede, veilige wegen, waar je niet te veel aandacht moet besteden aan het wegdek. Uit onderzoek bleek dat fietsers op slechte fietspaden gemiddeld 63 procent van de tijd naar het wegdek keken, meer dan dubbel zoveel dan op goede fietspaden.
Het is vreemd als bestuurders zeggen dat weggebruikers een eigen verantwoordelijkheid hebben. Zij zijn elke dag bezig om de vrijheid van handelen op de weg aan banden te leggen, vanuit het onderbuikgevoel dat je het niet aan de weggebruikers kunt overlaten.
De slachtoffers die geen deel uitmaken van bestuurlijk Nederland zijn wel boos op bestuurlijk Nederland.
Marcel Rensen (65) is uitgever en parttime fietskoerier.
Die paaltjes staan er om auto’s tegen te houden, het is het begin van een voetgangersgebied (). Ik was zo boos. Toch raar om een paaltje op de weg te zetten. Tegen een paaltje botsen gebeurt dus heel vaak weet ik nu. Op de dag van mijn ongeluk reed de vriendin van mijn neefje tegen zo’n paaltje in Utrecht, gebroken bekken, gebroken elleboog. Iedereen kent wel iemand die tegen een paaltje is aangereden.
Ik ben een oude activist, ik had meteen zoiets: ik ga een actiegroep tegen paaltjes oprichten. Het rare is dat ik 1978, toen woonde ik in Amsterdam, nog aan de basis heb gestaan van een actie voor het neerzetten van paaltjes op de Spiegelgracht [Ik was ook daarbij, als toeschouwer of activist].
Joana (49) was docent Frans op een hbo-opleiding en hield een trauma over aan het lokale beleid.
Haar vriend: ‘Na 3 of 4 weken is ze door de neuroloog naar revalidatie door verwezen, de diagnose was hersenkneuzing. Een hoogleraar in Groningen heeft vastgesteld dat de verbindingen ontregeld zijn, sommige verbindingen worden via een omweg gemaakt. Geen tijdsbesef, waardoor plannen heel moeilijk is. Mentale vermoeidheid, concentratie afgenomen en informatie-verwerking is vertraagd. Ons leven is volledig veranderd, ik werk nu thuis, voorheen elders. Er is een situatie voor 1 augustus 2010 en één daarna.’
Joana: ‘ik kan niet uren achtereen iets doen, elk uur moet ik rust nemen, anders ben ik ontregeld. Dan moet ik daarvan dagen bij komen. Ik kan niet meer werken. Ik durf wel weer te fietsen, eerst niet, maar langzaam ben ik weer begonnen. Maar op die ongevalsplek kom ik niet meer.’
Constant: ‘We hebben de gemeente aansprakelijk gesteld. Waarom heeft de gemeente zo’n verhoging met schuine banden neergelegd? Die verhoging is nu weggehaald en er zijn witte steentjes voor in de plaats gekomen. Ik heb later een brief daarover van een ambtenaar gekregen. Vanwege de doorgang voor strooiwagens en vanwege verkeersveiligheid is de situatie aangepast. Ze weten bij de gemeente dat er ongelukken gebeurd zijn.’
‘De gemeente heeft de aansprakelijkheid onlangs afgewezen. Ze hebben 30 oktober een flutbriefje geschreven, onze brief was van mei. De gemeente noemt het “een ongelukkige samenloop van omstandigheden”. Dat heeft bij ons tot een enorme boosheid geleid. Ik verwacht dat het een juridische procedure wordt.’
Reacties van ambtenaren
onder Keuzeschema sanering paaltjes op fietspaden
(onderstaande reacties -van lezers van Fietsberaad- uit 2012 zijn niet meer online)
Een rood-witte paal in het midden van het fietspad () waar geregeld fietsongevallen gebeuren met ernstig en minder ernstig schade. Ik heb de gemeente bijna drie jaar geleden gevraagd om deze situatie te verbeteren. Er is niets mee gebeurd (). Kleine schades (zoals de materiaalschade aan de fiets) worden vergoed door de gemeente, maar de paal wordt niet weggehaald.
Als je wilt dat fietsers op verkeer letten heb je vooral obstakelvrije ruimte op een vlak en stroef wegdek nodig. Fietsers hoeven dan geen aandacht te besteden aan ontwijken van de infra en kúnnen op het verkeer letten, richting aangeven etc.
In Alkmaar hebben we veel te maken met bredere fietspaden waar 2 paaltjes in staan op een manier die de fietsers maximaal hindert. Vaak staat er maar 1, die andere is na het zoutstrooien nooit meer teruggeplaatst. Je kan er dus met een een auto van 2,5 meter breed door en dat gebeurt gelukkig vrijwel nergens. Maar als beide palen er staan is er ook vaak een mogelijkheid om het 4 meter brede trottoir te gebruiken. Heeft dus op deze manier echt geen nut. Neerlegpaaltjes die boven de weg blijven liggen vind ik ook uiterst link en zouden niet meer toegepast moeten worden.
In Schiedam worden uit de losse pols en ondoordacht paaltjes geplaatst en in dezelfde week er ook weer uitgehaald omdat de auto’s/karren e.d. van Gemeente-werken erdoor moeten en over de fietspaden rijden. Paaltjes worden dan ook niet meer terug geplaatst maar de overblijvende obstakels zijn “fietsgevaarlijk“. Er is geen beleid t.a.v. paaltjes plaatsen, we doen maar wat.
Laatste verbetering 20 september 2026